Albanian
македонски
English
Në një botë ku teknologjia ka përfshirë çdo aspekt të jetës sonë, shumë prindër janë të shqetësuar për ndikimin që mund të ketë teknologjia, interneti dhe ekranet digjitale (televizori, celularët, tabletat) në zhvillimin e foshnjave dhe fëmijëve të vegjël. Kjo është një temë që po shqyrtohet gjithnjë e më shumë nga studiuesit dhe ekspertët në fushën e zhvillimit të fëmijëve, pasi rritja e përdorimit të teknologjisë mund të ketë ndikime negative në shumë aspekte të shëndetit dhe zhvillimit të tyre.
Rreziqet që vijnë nga përdorimi internetit, teknologjisë dhe celularëve
- Zhvillimi i trurit dhe ndikimi në aftësitë kognitive
Studimet e fundit kanë treguar se ekspozimi i fëmijëve ndaj ekraneve mund të ndikojë negativisht në zhvillimin e trurit të tyre. Një studim i publikuar nga Akademia Amerikane e Pediatrisë (AAP) vë në dukje se fëmijët nën moshën dy vjeç duhet të shmangin përdorimin e ekraneve dhe celularëve. Përdorimi i pajisjeve digjitale në moshën e hershme mund të ndërhyjë në zhvillimin e aftësive kognitive dhe motorike të fëmijëve, pasi ata nuk angazhohen në aktivitete të drejtpërdrejta dhe fizike që janë thelbësore për zhvillimin e trurit të tyre.
Një studim i vitit 2019 i kryer nga “JAMA Pediatrics” zbuloi se fëmijët që kalojnë më shumë se dy orë në ditë duke përdorur ekrane kishin rezultate më të ulëta në testet e zhvillimit të aftësive motorike dhe të komunikimit, krahasuar me ata që kalonin më pak kohë para ekraneve digjitale.
- Problemet me shikimin dhe pagjumësia
Përdorimi i pajisjeve digjitale është i lidhur edhe me problemet e syve dhe gjumit. Fëmijët e vegjël që përdorin celularë dhe ekrane të tjera gjatë natës, përballen me një rrezik të madh sic janë dhe lodhja e syve dhe shikimi i dobët. Kjo ndodh për shkak të rrezatimit blu që lëshojnë këto pajisje digjitale, i cili mund të ndikojë në përqendrimin dhe mund të pengojë prodhimin e melatoninës, hormonit që ndihmon në rregullimin e ciklit të gjumit.
Një studim i kryer nga “National Sleep Foundation” ka treguar se përdorimi i ekraneve para gjumit ka një ndikim të drejtpërdrejtë në cilësinë e gjumit të fëmijëve, duke shkaktuar vështirësi për të fjetur dhe duke ulur orët e gjumit të nevojshme për rritjen dhe zhvillimin e tyre.
- Rreziqet në shëndetin emocional, social dhe mendor
Një tjetër rrezik i mundshëm nga përdorimi i tepruar i teknologjisë është ndikimi në shëndetin emocional, social dhe mendor të fëmijëve. Fëmijët që kalojnë shumë kohë para ekraneve mund të kenë më shumë vështirësi në zhvillimin e aftësive sociale dhe mund të kenë një ndjenjë më të madhe të izolimit. Ata mund të kenë vështirësi në ndërveprimet e drejtpërdrejta me fëmijë të tjerë, që është thelbësore për zhvillimin e aftësive të empatisë dhe bashkëpunimit. Gjithashtu falë standarteve të ndryshme që rrjetet sociale kanë krijuar, fëmijët mund të bien pre e tyre dhe e mashtrimeve të ndryshme. Kjo krijon tek ata nje ndjenjë pasigurie, inferioriteti, mërzie dhe vetë-besim të ulët.
Sipas një studimi të publikuar nga “Child Development” (2018), fëmijët që përdorin shumë teknologji kanë tendencë të kenë më shumë probleme të sjelljes/ komunikimit dhe të fokusohen më pak tek aktivitetet që përfshijnë ndërveprime sociale me fëmijë të tjerë.
Si mund të ndihmojmë fëmijët që të rriten “pa ekrane”?
- Inkurajoni aktivitetet fizike dhe lojërat kreative
Fëmijët që angazhohen në aktivitete fizike dhe kreative, siç janë lojërat në natyrë, zhvillojnë aftësitë motorike dhe të krijojnë lidhje emocionale të shëndetshme me prindërit dhe të tjerët. Aktivitetet si ecja, vrapi, kërcimi, lojërat me top, ndihmojnë në zhvillimin fizik të fëmijës dhe gjithashtu mundësojnë që ata të shijojnë mjedisin përreth.
Lojërat kreative si piktura, vizatimi, ndërtimi me lodra formuese (puzzle, lego) ose luajtja me lodra që stimulojnë imagjinatën, janë gjithashtu shumë të rëndësishme për zhvillimin e trurit dhe aftësive të komunikimit.
- Lexoni me fëmijët dhe angazhojini ata në aktivitete edukative
Leximi është një nga aktivitetet më të mira për të stimuluar zhvillimin e trurit të foshnjave dhe fëmijëve të vegjël. Leximi i librave me imazhe, përrallave dhe historive të thjeshta është një mundësi e shkëlqyer për të ndihmuar fëmijët të zhvillojnë aftësitë gjuhësore dhe të rrisin përqendrimin e tyre. Fëmijët që lexojnë me prindërit e tyre kanë më shumë mundësi të zhvillojnë një fjalor më të pasur dhe aftësi të forta për komunikim.
- Krijoni një rutinë të shëndetshme “pa ekrane”
Krijimi i një rutine të pasur me aktivitete që nuk përfshijnë përdorimin e ekraneve është një mënyrë efektive për të ndihmuar fëmijët të zhvillohen në mënyrë të shëndetshme. Kjo mund të përfshijë aktivitete të tilla si vizita në parqe, kalimi kohës me miq dhe familje, ose thjesht kohë cilësore e kaluar së bashku pa interferencë teknologjie. Gjithashtu kurset e ndryshme sportive ose edukative janë një investim i mirë për fëmijët tuaj, pa patur ndikimin e teknologjisë.
- Përdorni teknologjinë në mënyrë të kontrolluar
Nëse përdorimi i teknologjisë është i domosdoshëm, sigurohuni që ajo të jetë e kufizuar, e moderuar dhe për më tepër edukative. Aplikacionet dhe lojërat që janë të krijuara për të stimuluar zhvillimin kognitiv të fëmijëve mund të jenë të dobishme në periudha të shkurtra kohore. Megjithatë, është e rëndësishme që këto aktivitete të mos zëvendësojnë angazhimin fizik dhe emocional me prindërit ose me mjedisin përreth. Përdoreni teknologjinë për të mësuar dhe për qëllimë edukative.
Ndikimi i ekraneve, internetit, celularëve dhe teknologjisë në zhvillimin e foshnjave dhe fëmijëve të vegjël është një çështje që kërkon vëmendje serioze. Duke shmangur ekspozimin e tepërt ndaj teknologjisë dhe duke u fokusuar në aktivitete që stimulojnë zhvillimin fizik, emocional dhe kognitiv, prindërit mund të ndihmojnë fëmijët të rriten në një mjedis më të shëndetshëm dhe më të balancuar. Sipas shumë studimeve, ndihma e prindërve për të ofruar mundësi për aktivitete jo-teknologjike është çelësi për një zhvillim të shëndetshëm dhe harmonik të fëmijëve.
